Neden Halloween ­čÄâ

Hurafe ve bat─▒l inan├žlar─▒n hayata egemen olmas─▒, dinin yanl─▒┼č anla┼č─▒lmas─▒ ve yorumlanmas─▒na zemin haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Bu yorumlama, binlerce ve hatta milyonlarca (yakla┼č─▒k 1 milyonla 8 milyon aras─▒) g├╝├žs├╝z ve zay─▒f insan─▒n hayat─▒na mal olmu┼č; onlar, en ac─▒mas─▒z i┼čkencelerle yak─▒larak ├Âld├╝r├╝lm├╝┼člerdir. Bat─▒ÔÇÖda bu yolla ├Âld├╝r├╝lenlerin % 90ÔÇÖ─▒ kad─▒n idi.

1200ÔÇÖl├╝ y─▒llardan 1750ÔÇÖlere kadar, yakla┼č─▒k 600 y─▒l boyunca Bat─▒ÔÇÖdaki bu insanl─▒kd─▒┼č─▒ uygulamalar─▒n en g├╝├žl├╝ referans─▒, Kilise ve onlar─▒n ├╝retti─či kaynaklar olmu┼čtur.

Yarat─▒c─▒n─▒n ÔÇśdinÔÇÖ g├Ânderme gerek├žesi; ezilenlerin, horlananlar─▒n, haklar─▒ gaspedilenlerin haklar─▒n─▒ korumak, hak ve adalete dayal─▒ bir ya┼čam sa─člamakt─▒; ne var ki ├Âld├╝rmeyi, zulmetmeyi, haklar─▒ gaspetmeyi me┼čru g├Âstererek dinin s├Âm├╝r├╝ ve istismar arac─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi, yine ona inand─▒─č─▒n─▒ iddia edenlerin arac─▒l─▒─č─▒yla olmu┼čtur.

Bilinmelidir ki hak ve adalet ├╝zerine bina edilen ilahi din, ayr─▒ bir dindir; hurafe ve bat─▒l inan├žlar ├╝zerine kurulan din, ayr─▒ bir dindir. Birisi indirilmi┼č, olgunlu─čunu kan─▒tlam─▒┼č bir dindir (sistemdir); di─čeri, hak ve adalet kar┼č─▒tlar─▒ taraf─▒ndan ├╝retilmi┼č, uydurulmu┼č bir dindir (sistemdir). Birisi g├╝ven ve huzur veren bir dindir; di─čeri korkular ├╝reten ve insan─▒ huzursuz eden bir dindir.

D├╝nyada en b├╝y├╝k kad─▒n d├╝┼čmanl─▒─č─▒, Bat─▒ÔÇÖda meydana gelmi┼čtir. Hem de en ac─▒mas─▒z bi├žimde, hem de milyonlar─▒ bulan say─▒daÔÇŽ

Bu konuya ba┼čka bir yaz─▒da de─činece─čim.

Halloween dilimizde bilinen ad─▒yla Cad─▒lar Bayram─▒, her y─▒l 31 Ekim tarihinde kutlanan son derece renkli ve e─členceli bir bayramd─▒r. Cad─▒lar Bayram─▒’n─▒n bilinen en belirgin ├Âzelli─či, havan─▒n kararmas─▒yla birlikte sokaklar─▒ dolduran kost├╝ml├╝ ├žocuk ve gen├žlerdir.

Ellerinde renkli kovalar─▒yla kap─▒ kap─▒ gezerek ┼čeker toplayan ├žocuklar─▒ sevindiren b├╝y├╝kler, ┼čeker vermemeleri halinde evlerinin yumurta ya─čmuruna tutulaca─č─▒n─▒ bildiklerinden midir bilinmez ama o g├╝n i├žin en lezzetli ┼čekerleri haz─▒rlayarak ├Ânceden ─▒┼č─▒kland─▒r─▒p ‘korkun├ž’ temalarla s├╝sledikleri evlerinde ak┼čam olmas─▒n─▒ beklemeye ba┼člarlar. K─▒saca Cad─▒lar Bayram─▒, evlerin kurukafa, ├Âr├╝mcek ve hayalet gibi fig├╝rlerle s├╝slendi─či, ak┼čam oldu─čunda kost├╝ml├╝ ├žocuklar─▒n kap─▒ kap─▒ gezdirildi─či bir bayramd─▒r.

G├╝n├╝m├╝ze mana ve ┼čekil de─či┼čtirerek gelen bir├žok bayram gibi Cad─▒lar Bayram─▒’n─▒n da ger├žek hikayesi, ├žocuklar─▒ sevindirmeyi istemekten biraz daha uzakt─▒r. Peki Cad─▒lar Bayram─▒ ger├žekte nedir?

31 Ekimde kutlanan Cad─▒lar Bayram─▒n─▒ Muhafazak├ór H─▒ristiyanlar ile tutucu Protestanlar─▒n geneli Cad─▒lar Bayram─▒’n─▒ yanl─▒┼č bulduklar─▒ i├žin kutlamazlard─▒. Tabii bu durum da art─▒k de─či┼čti.

Bayram─▒n k├Âkeni, eski Britanya da pagan Keltlerin kutlad─▒─č─▒ Samhain Festivaline dayanmaktad─▒r. Keltler 1 Kas─▒m’─▒ yaz─▒n biti┼či, k─▒┼č─▒n ba┼člang─▒c─▒ olarak kabul etmekteydi. (EQU─░NOX) S├Âz konusu tarihte hayvan s├╝r├╝leri yaylalardan d├Ânmekte ve toprak a─čalar─▒ ile arazi kira s├Âzle┼čmeleri yenilenmekteydi.

├ľl├╝lerin ruhlar─▒n─▒n ge├žmi┼čte ya┼čad─▒klar─▒ kendi evlerini ziyaret etti─čine inanan ve bu nedenle de k├Ât├╝ ruhlar─▒ uzak tutmak i├žin, ya┼čan─▒lan b├Âlgelerin y├╝ksek yerlerinde ki tepelerde, evlerdeki ocaklar─▒ tutu┼čturmak maksad─▒ ile b├╝y├╝k ate┼čler yak─▒lmaktayd─▒.

Ortal─▒kta dola┼čt─▒─č─▒na inand─▒klar─▒ ruhlara tan─▒nmamak i├žin maskeler tak─▒p de─či┼čik kost├╝mler giyiyorlard─▒. Bu t├╝r gelenekler sebebiyle Samhain Festivali zaman i├žerisinde ─░blisler, Goblinler, Periler ve Cad─▒larla an─▒lmaya ba┼članma ile birlikte yaz sonu kentlerde ├Âl├╝lerin kutsand─▒─č─▒ ve evliliklerin ger├žekle┼čti─či ilahi bir d├Ânemi i┼čaret etmekteydi.

Romal─▒lar 1. Y├╝zy─▒lda Kelt Topraklar─▒n─▒ fethettikten sonra kendi ├Âl├╝m festivalleri Feralia ve hasat festivalleri Pomonay ─▒ Samhain ile birle┼čtirdiler.

7. Y├╝zy─▒lda ise Papa IV. Boniface 13 May─▒s ta kutlanan Azizler G├╝n├╝ n├╝ eski kay─▒tlara g├Âre ve gene muhtemelen Pagan Festivalinin yerini almas─▒ i├žin 1 Kas─▒m a ta┼č─▒d─▒. Ve bundan sonra Azizler G├╝n├╝ n├╝n arifesi 31 Ekim kutsal kabul edilmesiyle birlikte Bat─▒l─▒ dillerdeki Hallowen (holy evening/kutsal ak┼čam) oluverdi.

Orta├ža─č─▒n sonlar─▒nda dinden ba─č─▒ms─▒zla┼čm─▒┼č (Laik) kutlamalar ile H─▒ristiyan Bayram─▒ kayna┼čt─▒. Avrupa daki Reform Hareketleri esnas─▒nda Protestan H─▒ristiyanlar aras─▒nda, Cad─▒lar Bayram─▒ kutlamalar─▒ neredeyse son bulurken aksine Britanya’da dinden ba─č─▒ms─▒zla┼čm─▒┼č bir Bayram olarak kutlanmaya devam etti.

Amerika ya yerle┼čen ilk kolonilerde di─čer baz─▒ bayramlar gibi Cad─▒lar Bayram─▒ da yasakland─▒. 1800 l├╝ y─▒llarda, Cad─▒lar Bayram─▒ndan ├Â─čeler ta┼č─▒yan Hasat bayram─▒ kutlamaya ba┼čland─▒.

19. Y├╝zy─▒lda ─░rlandal─▒lar ve Britanya dan Amerika ya g├Â├ž eden ├žok say─▒daki g├Â├žmen Cad─▒lar Bayram─▒ kost├╝mlerini de beraberlerinde getirerek Cad─▒lar Bayram─▒n─▒ ABD deki ba┼čl─▒ca ├žocuk bayram─▒ haline getirdiler.

Bayram─▒n sembol├╝ haline gelen balkaba─č─▒n─▒n i├ži bo┼čalt─▒larak g├╝len bir surat ┼čeklinde oyulduktan sonra i├žinde mum yak─▒larak ┼čeytani bir surat olu┼čturulmaya ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r. En yayg─▒n t├╝ketilen ┼čekerleme elma ┼čekeridir. ├çocuklar toplu bi├žimlerde de─či┼čik k─▒yafetler giyerek kap─▒ kap─▒ gezerken ev sahiplerine ┼×aka m─▒, ┼čeker mi?´┐Ż diye sorarlar. ┼×aka denirse ├žocuklar ├že┼čitli muziplikler yapar. ┼×ekerleme ikram─▒ veya har├žl─▒k verilir ├žocuklara. Bu uygulaman─▒n tarihi ise Britanya yoksullar─▒n─▒n kap─▒ kap─▒ dola┼čarak Ruh Keki´┐Ż toplamas─▒ gelene─čine dayanmaktad─▒r. Yeti┼čkinler ise Bayrama en yak─▒n hafta sonu cad─▒, hayalet, korku film karakteri gibi ilgin├ž kost├╝mlerle k─▒yafet balolar─▒ d├╝zenler.

T├╝rkiye’de tart─▒┼č─▒lan kutlama

Cad─▒lar Bayram─▒ÔÇÖna ├žok benzeyen bir rit├╝el T├╝rkiye topraklar─▒nda uzun y─▒llard─▒r ya┼č─▒yor asl─▒nda. Fakat ad─▒ Cad─▒lar Bayram─▒ de─čil, Kalandar.

Kalandar nedir?

Kalandar, Trabzon ve civar─▒nda hem Miladi takvime g├Âre 14 OcakÔÇÖa denk gelen Rumi y─▒l─▒n ilk g├╝n├╝n├╝ hem de mahalli takvimde y─▒l─▒n ilk ay─▒ olan ocak ay─▒n─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒lan terimdir. TrabzonÔÇÖun kendi i├žindeki y├Ârelerde de Kalandar adetleri de─či┼čir. Kalandar sabah─▒, g├╝ne┼č do─čmadan evdekilerden biri kalkar, evin her taraf─▒na su serper, m─▒s─▒r ha┼člar ve evdeki ├žocuklara yedirir. R─▒z─▒k meleklerinin evi ziyaret edece─či inanc─▒yla t├╝m kap─▒lar a├ž─▒l─▒r. Kalandar gecesi k├Ây├╝n ├žocuklar─▒ ├že┼čitli tekerlemeler ve t├╝rk├╝ler e┼čli─činde horon oynar, ev ev gezerek kap─▒ya iplere ba─čl─▒ torbalar b─▒rak─▒r ve kuruyemi┼č, ├žikolata, meyve gibi yiyecekler toplar. Ayr─▒ca, ay─▒ ve ┼čeytan gibi korkutucu k─▒yafetler giyerek gidilen evdeki ├žocuklar─▒n korkutulmas─▒ ama├žlan─▒r.

KalandarÔÇÖ─▒n LatinceÔÇÖde takvim anlam─▒na gelen CalandaeÔÇÖden geldi─či tahmin ediliyor ve Kalandar gelene─činin b├Âlgede yerle┼čik Hristiyanlardan kalma bir Anadolu uyarlamas─▒ oldu─ču san─▒l─▒yor.

Haz─▒rlayan: Emine Altu─č Alt─▒ndal

Bir Cevap Yaz─▒n

A┼ča─č─▒ya bilgilerinizi girin veya oturum a├žmak i├žin bir simgeye t─▒klay─▒n:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesab─▒n─▒z─▒ kullanarak yorum yap─▒yorsunuz. ├ç─▒k─▒┼č  Yap /  De─či┼čtir )

Google foto─čraf─▒

Google hesab─▒n─▒z─▒ kullanarak yorum yap─▒yorsunuz. ├ç─▒k─▒┼č  Yap /  De─či┼čtir )

Twitter resmi

Twitter hesab─▒n─▒z─▒ kullanarak yorum yap─▒yorsunuz. ├ç─▒k─▒┼č  Yap /  De─či┼čtir )

Facebook foto─čraf─▒

Facebook hesab─▒n─▒z─▒ kullanarak yorum yap─▒yorsunuz. ├ç─▒k─▒┼č  Yap /  De─či┼čtir )

Connecting to %s